شرح حدیث: در باب اينکه حقيقت ايمان چيست، روايات زيادي هست. امّا اين روايت مؤمن حقيقي را مطرح مي ­نمايد که دو نشانه دارد. اگر اين دو نشانه در او نباشد، بداند مؤمن نيست. اوّل خوف به معناي بيم، و دوّم رجا به معناي اميد. اگر فقط بيم باشد و اميد نباشد و يا فقط اميد باشد ولي بيم نباشد، انسان بداند که حقيقت ايمان در او نيست.

خوف و رجاء دو صفت دروني و جوانحي مي‌­باشد، يعني انسان در قلب خود خوف و رجاء داشته باشد. حالا اين سؤال مطرح مي­ شود: بيم از چه کسی و اميد به چه چيزي؟ خوف، بيم و ترس از کيفر و امید به پاداش و ثواب الهی. این دو امر درونی باید در اعمال بیرونی انسان آشکار شود؛ به این معنا که انسانی که از کیفر و عذاب الهي یعنی جهنم مي ­ترسد آنچه را خداوند حرام کرده است انجام نمي ­دهد که ترک واجبات و انجام گناه و معصيت و محرّمات است. از طرف ديگر، اميد به پاداش، ثواب و بهشت خداوند دارد؛ به اين معنا که اوامر الهي و واجبات را انجام مي­ دهد.
البته انسان مؤمن بعد از ترک حرام و انجام واجبات به مرتبه و درجه بالاتر، يعني ترک مکروهات و حتّي شبهات و انجام مستحبّات مي­‌رسد. انسان اگر به اعمال خود نگاه کند، بدون هيچ پيچيدگي و به راحتي مي ­تواند بفهمد که حقيقتاً مؤمن است يا اينکه اسم مؤمن روي خود گذاشته است.
[1]
بحار الانوار، جلد 75، صفحه 253
پایگاه اطلاع رسانی آیت الله شیخ مجتبی تهرانی(ره)